Deprem durumunda ister istemez yapılarda zor duruma düşmekteyiz. Yapının yönetmeliğe uygun olması bize güven versede deprem anında yapılması gerekenleri yaparak depremden en az can kaybı ile kurtulabiliriz.
Depremde Yapılması Gereken Davranışlar Nelerdir?
Deprem anında doğru hareket etmek; can kaybını ve yaralanmaları azaltır. Bu içerikte deprem öncesi hazırlık, deprem anında yapılacaklar ve deprem sonrası güvenli tahliye adımlarını net ve uygulanabilir şekilde bulacaksın. Ayrıca, yangın çıkış güzergâhları ve yangın çıkış kapılarının mantıklı olduğu durumlarda doğru kullanım detaylarına da değiniyoruz.
Deprem Öncesi Hazırlık: Kriz Anında Değil, Öncesinde Kazanılır
- Aile afet planı yap: Ev içinde buluşma noktası, dışarıda buluşma noktası ve iletişim planı belirle.
- Acil durum çantası hazırla: Su, fener, powerbank, ilk yardım, düdük, battaniye, temel ilaçlar.
- Sabitleme yap: Dolap, raf, TV gibi devrilecek eşyaları duvara sabitle.
- Gaz-su-elektrik vanalarını öğren: Kapatma prosedürünü herkes bilsin.
- Acil çıkış kapısı ve kaçış koridoru önünü boş tut: Eşya yığma, kilitleme, engel koyma.
Deprem Anında Ne Yapmalı? (Altın Kural: Çök-Kapan-Tutun)
Deprem başladığında en kritik konu, panik yerine kısa ve doğru adımlarla hayatta kalma refleksini uygulamaktır. Genel öneri: Çök – Kapan – Tutun.
Evdeysen
- Sağlam bir eşyanın yanında çök, baş-boynu koruyacak şekilde kapan, sabit bir noktaya tutun.
- Pencere, ayna, avize, devrilebilecek dolaplardan uzak dur.
- Deprem sürerken merdivene koşma, asansör kullanma.
- Kapı eşiğinde beklemek her zaman güvenli değildir; bulunduğun yapıya ve eşyaların durumuna göre risk oluşturabilir.
İş Yerindeysen / AVM / Otel Gibi Kalabalık Alandaysan
- Kalabalıkla birlikte kapıya yüklenme; ezilme ve düşme riski artar.
- Baş-boyun koruması yaparak çömel; devrilebilecek stant ve raflardan uzak dur.
- Deprem geçmeden tahliyeye çıkma; önce sarsıntının bitmesini bekle.
Dışarıdaysan
- Bina cepheleri, camlar, tabelalar ve direklerden uzaklaş.
- Açık alana çık ve çömelerek başını koru.
Araçtayken
- Güvenli bir yerde dur, kontağı kapat, araç içinde bekle.
- Köprü, viyadük, tünel, bina altı gibi riskli noktalardan uzak dur.
Deprem Sonrası: Güvenli Kontrol + Mantıklı Tahliye
Sarsıntı durduktan sonra hızlı ama kontrollü şekilde hareket edilmelidir. En büyük riskler: artçı sarsıntılar, gaz kaçağı, elektrik kaynaklı yangın ve panik tahliyesi sırasında düşme/ezilmedir.
İlk 1-3 Dakikada Yapılacaklar
- Kendini ve yanında bulunanları kontrol et (yaralanma varsa ilk yardım).
- Gaz kokusu varsa kibrit/çakmak yakma, elektrik düğmelerine dokunma.
- Mümkünse gaz, su ve elektriği güvenli şekilde kapat.
- Ayakkabını giy, kalın giysi al; cam kırıkları ve kesici parçalara dikkat et.
Ne Zaman Tahliye Etmeli?
Yapıda hasar, çatlak, kolon-kirişte belirgin deformasyon, gaz kokusu, yangın riski veya güvenli olmayan bir durum varsa tahliye mantıklıdır. Tahliye kararı verirken amaç “en hızlı çıkmak” değil, en güvenli şekilde çıkmak olmalıdır.
Yangın Çıkış Güzergâhı ve Kapıların Kullanımı: Mantıklıysa Bu Yolu Kullan
Deprem sonrası bazı durumlarda yangın kaçış koridorları ve acil çıkış kapıları, en güvenli tahliye seçeneği olabilir. Bunun mantıklı olduğu senaryolar: asansörün devre dışı kaldığı, ana çıkışların kalabalıkla tıkandığı, binada yangın veya duman riski oluştuğu ve acil yönlendirme işaretlerinin net olduğu durumlardır.
Acil Çıkış Kapısından Doğru Geçiş Nasıl Olmalı?
- Asansörü kesinlikle kullanma. Tahliye için merdiven ve acil çıkış güzergâhını tercih et.
- Yönlendirme levhalarını (Acil Çıkış, Exit, kaçış yön oku) takip et.
- Kapıda panik bar varsa, panik barı iterek çıkış yap (çekme, zorlama, kilit arama ile zaman kaybetme).
- Kapı zorlanıyorsa kalabalıkla yüklenme; sıkışma ve düşme riski artar. Sırayla ve kontrollü ilerle.
- Kaçış koridoru ve merdiven boşluğu içinde koşma; artçılarda düşme riski yüksektir.
Yangın Kapıları Neden Önemlidir?
Yangın kapıları, normal zamanda çoğu kişi tarafından “sıradan bir kapı” gibi görülür; ancak kriz anında dumanın yayılmasını yavaşlatma ve kaçış koridorunu daha güvenli tutma açısından kritik rol oynar. Bu yüzden:
- Yangın kapılarını açık sabitleme (takozlama) yapma. Kapı kendiliğinden kapanacak şekilde çalışmalıdır.
- Kapı önüne eşya koyma; kapanma fonksiyonu bozulursa duman/ısı koridorlara daha hızlı yayılabilir.
- Kapı donanımlarını (kol, panik bar, kilit) düzenli kontrol etmek, tahliye anında “kapı açılmıyor” problemini önler.
Önemli Uyarı
Deprem sırasında bina sallanırken merdivene çıkmak veya koşarak tahliyeye yönelmek düşme ve ezilme riskini artırabilir. Bu nedenle genel yaklaşım: Önce sarsıntı bitsin → ardından güvenli tahliye şeklindedir. Binanın durumu çok riskliyse (yangın, yoğun gaz kokusu, yıkılma tehlikesi) bulunduğun ortamın şartlarına göre en yakın güvenli çıkışa kontrollü geçiş yapılmalıdır.
Toplanma Alanı ve İletişim
- Güvenli şekilde çıktıktan sonra toplanma alanına yönel.
- Telefonla uzun konuşma yapma; mesajlaşmayı tercih et.
- Resmi uyarıları takip et (AFAD ve yerel yönetim duyuruları).
- Artçılara karşı bina yakınına geri dönme; hasarlı yapılardan uzak dur.
Sık Yapılan Hatalar
- Deprem sürerken dışarı fırlamak
- Asansör kullanmak
- Merdivende koşmak, kalabalıkla kapıya yüklenmek
- Gaz kokusu varken elektrik düğmesine basmak / ateş yakmak
- Yangın çıkış kapısı ve koridorunu depo gibi kullanmak
Kısa Özet
Deprem anında çök-kapan-tutun ile hayatta kalma refleksini uygula. Sarsıntı bitince yaralanma ve risk kontrolü yap, gaz/elektrik tehlikesine dikkat et. Tahliye mantıklıysa asansör yerine merdiven ve acil çıkış güzergâhlarını kullan. Yangın kapılarının doğru çalışması, kaçış koridorlarını daha güvenli tutar; bu yüzden kapıları engelleme, açık sabitleme yapma.
Depremde Davranışlar Hakkında Sık Sorulan Sorular
Deprem sırasında hemen dışarı çıkmalı mıyım?
Çoğu senaryoda hayır. Deprem sürerken koşmak, merdivene yönelmek ve panikle çıkış aramak düşme/ezilme riskini artırır. Önce sarsıntının geçmesi, sonra kontrollü tahliye genellikle daha güvenlidir.
Depremden sonra acil çıkış kapısını kullanmak doğru mu?
Eğer bina içinde kalmak riskliyse ve acil çıkış güzergâhı açıksa, yönlendirme işaretleri netse acil çıkış kapıları mantıklı bir tahliye yoludur. Kapıda panik bar varsa iterek hızlı çıkış sağlar.
Yangın kapısını neden açık bırakmamalıyım?
Yangın kapıları dumanı ve ısıyı sınırlandırarak kaçış koridorlarını daha güvenli tutar. Açık sabitlemek veya önünü kapatmak, bu güvenlik faydasını azaltabilir.
